X
تبلیغات
کشا ورزی - پرورش و نگهداری گاو و گوساله گوشتی
v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);}
  پرورش و نگهداری گاو و گوساله گوشتی اموزشکده  کشاورزی ساری   فقیه اهمیت و پرورش گاو گوشتی : محصولات حاصله از گاو چه از نظر شیر و فرآورده های به دست آمده از آن و چه ازنظر گوشت و پوست و کود و شاخ و یا بهره برداری از گاوداری اهمیت فراوانی بوده و یکی از منابع سرشار تولیدی محسوب می گردد. گوشت : گوشت گاو در دنیا از ارزش فراوانی برخوردار بوده و خریداران ومصرف کنندگان زیادی دارد. چون در سایر نقاط دنیا گوشت گاو و گوساله از جمله گرانترین ومرغوب ترین گوشتها بوده ، طالب و خاستار زیادی دارد و از آن جهت است که پرورش و نگهداری گاو گوشتی خود رشته عظیم و مستقلی به شمار می آید و اساسا کسانی که دراین راه میکوشند صنف جداگانه ای از دیگر دامپروران که در کار تهیه شیر هستند را به خود اختصاص داده اند. عضلات گاو گوشتی که در سنین پایین ذبح میشوند کاملا لذیذ و مطبوع و از هر جهت مطلوب و خوشایند است. صفات و مشخصات ظاهری گاو گوشتی : الف: شکل ظاهری : قسمتهای مختلف گاو گوشتی باید به حد مطلوب رشد رسیده باشد، قسمتهای عرضی بدن بسیار پهن و قسمتهایی طول کوتاه باشد، بدن باید کاملا قرینه باشد، شکل تنه استوانه ای و رشد بدن از جلو تا عقب تقریبا یکنواخت باشد در گاوهای گوشتی رشد عضلات خلفی بیشتر از عضلات جلو بدن میباشد این تغییر در گاوهای نر و ماده کاملا مشهود است. ب: مشخصات قسمتهایی مختلف بدن : سر : سر یکی از اعضای است که در قدیم از عوامل مهم در شناسایی دام بوده است، به طور کلی- سر باید عریض و کوتاه باشد و حتی المقدور به تنه نزدیک و با گردن و بدن تقریبا توام به نظر آید. گردن: گردن باید کوتاه، حجیم ، پر عضله و به اصطلاح در تنه فرو رفته باشد ومثل سری که بدون واسطه به بدن چسبیده باشد به نظر آید. شانه : در گاوهای گوشتی شانه عریض و عضلانی و پهن است ولی اهمیت این قسمت مثل اعضای خلفی بدن نیست . ناحیه سینه : این قسمت که زیر شانه ها ودر قسمت قدامی بدن قرار گرفته است باید عریض و عمیق باشد. کاهش طول و عرض سینه نشانه عدم توسعه کافی این عضو است. ناحیه پشت : ناحیه پشت از جدوگاه یعنی بین شانه ها شروع شده تا کمر ادامه دارد؛ ناحیه پشت یک گاو گوشتی که به  حد مطلوب رشد رسیده ، باید کاملا مستقیم و بسیار پهن و عضلانی باشد شکل ظاهری جدوگاه نیز خود یکی از صفات بارز کیفیت خوب یا بد گاوگوشتی است. کمر : فیله که از نظر کیفیت، بهترین گوشت است در این ناحیه قرار دارد، بدین ترتیب هر چه این قسمت عریضتر ، پهنتر و عضلانیتر باشد بر مرغوبیت آن افزوده خواهد شد. قلوه گاه : این قسمت که دردو پهلو قرار گرفته وتهی گاه را نیز در بر میگیرد نرم، عضلانی، عریض و برعکس گاو شیری بدون فرورفتگی است. کپل :  عضلات کپل روی استخوانهای لگن را میپوشاند و حجیم و وزین است واصلی ترین قسمت بدن دام را از نظر عضله تشکیل میدهد. کپل گاو گوشتی پهن، برآمده و بسیارعضلانی است و یکی از قسمتهای اصلی در قضاوت گاو گوشتی میباشد. ران : قسمت مهم بدن گاو گوشتی را تشکیل می دهد که باید حجیم ، عضلانی ، و پهن باشد همچنین طول و عرض ران باید زیاد باشد. ساق : ساقها باید کوته و ضخیم و شاقولی باشد ودارای استخوانهای قوی تا بتواند وزن دام را به خوبی تحمل کند، فاصله دار بودن ساقها در قسمت دستها دلیل بر عریض بودن سینه است. مشخصات گاوهای گوشتی ماهیچه مضاعف ( کوله دار ) : از حدود 200 سال قبل به صفات اختصاصی گاوهای گوشتی ماهیچه مضاعف پی برده شد، این دسته از گاوها نه تنها مشخصات یک گاو گوشتی بسیار خوب را دارا هستند بلکه برخی از عضلات آنها بخصوص شانه و عضلات ناحیه لگن حجیمتر از حد معمول است ( هیپرتروفی) و به شکل عضلات مضاعف درآمده است. هیپرتروفی عضلانی و سنگینی وزن  به خصوص در ناحیه شانه ولگن از اختصاصات این دسته از دامها به شمار می آید، از طرفی به علت نقصان چربی زیر پوستی فواصل بین عضلات به صورت شیارهای فرو رفته ای درآمده و عضلات به صورت برجسته روی بدن نمایان میشوند پس بازدهی  گاوهای ماهیچه مضاعف از گاوهای  گوشتی نژاد خالص بیشتر است. (افزایش حجم عضلات  - هیپرتروفی) همچنین گوشت گاوهای ماهیچه مضاعف بسیار مطبوع است زیرا کلاژن در بین عضلات کمتر از حد طبیعی خود میباشد ، این خواص بین نژاد گاوهای فرانسوی ازقبيل  میدانست ، بلوند داکتین و شارولز بیشتر مشاهده میشود و این خاصیتی است ارثی که از دوران رشد جنینی تظاهر میکند و نیز به هر حال، بروز علائم افزایش افزایش حجم عضلات بستگی زیادی به نوع تغذیه دام در طول حیاطش دارد. البته  بایستی توجه داشت که وجود چنین عضلاتی باعث اختلالاتی همانند اختلالات استخوانی واختلالات مربوط به زایمان وباروری نیز میگردد. نژادهای مهم گاوهایی گوشتی در ایران و جهان : از قرنها قبل نژادهای مختلف گاو گوشتی شناسایی شدند وبه تدریج ضمن اجرای برنامه های صحیح اصلاح نژاد مشخصات و خواص نژادی هر یک از آنها تعیین شد. نژادهای گوشتی جهان : 1- نژاد شارولز: منشا این نژاد کشور فرانسه است و در حال حاضر در کشورهایی امریکا، انگلستان، کانادا، آرژانتین، استرالیا، چین و بسیاری از کشورهای دیگر پرورش داده میشود و به صورت خالص و آمیخته با نژادهای بومی مشاهده می گردد. این نژاد یکی از مهمترین نژادهای گاو گوشتی دنیاست ، رنگ سفید شیری با موهای مجعد وجه تمایز آن است، دارای استخوان بندی قویست و وزن زنده آن درسن سه سالگی بین 800-1150 کیلوگرم است به تغییرات شرایط اقلیمی به سرعت عادت می کند و به همین علت در کشورهایی گرمسیر و سردسیر پرورش داده میشود و همچنین دارای قدرت انتقال خواص ارثی بسیار زیادی است بازدهی گوشت آن حدود 58 درصد است واضافه وزن روزانه گوساله های این نژاد 1 تا 5/1 کیلوگرم است.   نژاد شارولز فرانسوی             نژاد شارولز اسپانیایی                           2- نژاد لیموزین: منشا آن کشور فرانسه است و جز بهترین گاوهای گوشتی به شمار می آید، دارای قدی بلند و موهای خرمایی است این نژاد برعکس نژاد شاروله دارای استخوان بندی ظریفی است و به همین علت درصد گوشت به استخوان در این نژاد بیشتر از شاروله  است ، بازده گوشت آن ( وزن زنده یا لاشه ) بین 60 تا 62 درصد است. وزن گاونر بالغ در سه سالگی به یک تن میرسد. نسبت به شاروله کمتر به شرایط اقلیمی عادت  میکند، دراین نژاد چربی در بین نسوج به طور یکنواخت و به حد کافی وجود دارد و به همین علت گوشت این نژاد بسیار لذیذ است.   نژاد لیموزین                   3- نژاد هرفورد : منشاء آن انگلستان است و یکی دیگر از مهمترین نژادهای گوشتی دنیاست، در تمام دنیا پراکنده است و قدرت اصلاح کنندگی عادت پذیری به شرایط جوی را دارد رنگ زمینه بدن قرمز و صورت سفید است دست و پا بسیار کوتاه وبه زمین نزدیک است ، بدن بسیار گوشت الود و مکعبی شکل است وزن گاو بالغ حدود 500 تا 550 کیلوگرم میباشد.                         4- نژاد شورت هورن : منشاء این نژاد همان انگلستان است رنگ آن سفید یکدست یا قرمز یا سرخ طلایی است ، درصد گوشت آن زیاد است از عقب دست عضلانی خوبی برخوردار است، این نژاد  با نام دورهام نیز معروف است.                       5- نژاد آبردین انگوس: رنگ این نژاد سیاه وازسایر نژادها متمایز است ، منشاء آن اسکاتلند است، دارای دست و پایی بسیار کوتاه بوده ودر نواحی پر باران خوب مقاومت می کند، وزن دام بالغ در حدود 450 کیلوگرم است. سر و شانه این نژاد بسیار کوچک است و از این نظر برای آمیخته شدن با سایر نژادها بسیار مناسب است از نظر بازدهی گوشت و کیفیت آن شبیه به لیموزین است.                               6-نژاد بلان بلوبلژ: این نژاد در نواحی جنوبی بلژیک وشمال فرانسه به صورت بومی وجود دارد که در بیشتر اوقات خاصیت ماهیچه مضاعف در آن وجود دارد، رنگ پوست این گاو بسیار متفاوت است و در اغلب موارد سفید یکدست و یا ابلغ سیاه  وسفید وقرمز هم در آن دیده می شود وزن دام نر در این نژاد در سن بلوغ حدود 1250 ک-گ وزن ماده ها به kg750 میرسد، وزن گوساله نر در هنگام تولد 48 و وزن گوساله ماده به 44 ک-گ میرسد. اضافه وزن روزانه ازتولد تا بلوغ به طور متوسط 5/1 ک-گ میباشد. گوشت این از کیفیت بسیارخوبی برخوردار است و قیمت آن در بازار از سایر گوشتها گرانتر است بازدهی گوشت آن در کشتارگاه 65 تا 70 درصد است. آمیختهایی این نژاد با نژادهایی دیگر در سال به طور متوسط 4000 لیتر شیر تولید می کند.           7- نژاد براهما : وجود کوهان نسبتا حجیم و غبغب بلند و چین دار از مشخصه این دسته از گاوهاست ، به دلیل وجود کوهان ، مقاومت آنها در مقابل کم آبی و کم غذایی زیادتر از سایر گاوهای اصیل است، دست و پا و صورت قدری کشیده است ،رنگ پوست خاکستری ، زرد آهویی و یا  قرمز تیره میباشد و در مقابل بیماریهای انگلی خارجی، گرما و رطوبت مقاومت زیادی دارد منشاء آن شمال آفریقا و شبه جزیره هند است. نژادهای ایرانی : نژاد گاو گوشتی به معنی اخص در ایران وجود ندارد ولی در منطقه سیستان و بلوچستان گاوهای بومی با نامهای سیستانی ودشتیاری در پاره ای جهات از خواص گوشتی نژاد براهما برخوردارند. - گاوهای سیستانی : این نژاد در اطراف دریاچه هامون و نیزارها ومراتع آن نواحی پراکنده می باشند واز جنگل های موجود در آن منطقه تغذیه می کنند. تا قبل از ورود تراکتور به منطقه بیشترین نیروی کار را در امر کشاورزی همین گاوها تامین می کردند ، زیرا گاوهای سیستان دارای جثه ای بزرگ و قدرت زیادی برخوردارند و به راحتی از عهده کارهای سخت بر می آیند. این نژادها دارای رنگهای سیاه وابلغ، زرد، خرمایی ، طوسی و خرمایی روشن می باشند و رنگهای سیاه آن دارای اصلیت بیشتری می باشد. این نژاد دارای کوهان نسبتا عضلانی بوده و غبغب طویل و آویزانی دارد، وزن ماده گاوها بین 350 تا 400 ک-گ است. وزن گوساله هنگام تولد 18- 22 ک –گ است دوره شیر دهی این نژاد به طور متوسط بین 7 تا 8 ماه می باشد.                         گاوهای دشتیاری : این نژاد در اطراف چابهار، دشتیار و ایرانشهر وجود دارد. این نژاد دارای کوهان و غبغب طویل وافتاده بوده که گاهی اوقات به روی زمین کشیده میشود ، این گاوها وابسته به نژاد کوهاندار یا شاهیوال قاره هند می باشند مقاومت این گاوها در مقابل گرما ، رطوبت ، کم غذایی و بیمارهای انگلی خارجی بسیار زیاد است رنگ غالب در این نژاد قهوه ای سوخته است که سر وگردن متمایل به سیاه است .           نژادهای گاو دو منظره جهان : دسته هایی از گاوها هستند که هم از نظر تولید شیر وهم گوشت حائز اهمیتند. این دسته می توانند تولید گوشت و شیری در حد میان گاوهای شیری و گوشتی تولید نمایند ، به همین دلیل این گاوها را دو منظوره و یا دو بهره یا شیری گوشتی مینامند از مهمترین گاوهای این دسته می توان از نژادهای بران سوئیس ، سیمینتال قرمز دانمارکی و غیره نام برد . صفات مهم اقتصادی گاو گوشتی : برای پرورش گاوگوشتی باید از محصول یا محصولاتی که از این دام حاصل می شود اطلاع کافی دشت به طور کلی محصول نهایی گاو گوشتی ، گوشت می باشد هر چند که محصول جانبی از حمله شیر ، پوست ، شاخ ، سم ، کود و احشا داخلی را هم دارا می باشد.  بلاخص گاوهای گوشتی بایستی پیشرس بوده بدین معنی که در کوتاهترین مدت به حداکثر رشد خود برسد. چگونگی رشد گاو گوشتی : عوامل اصلی رشد : ( عوامل داخلی و خارجی) عوامل داخلی عبارتند از خواص ارثی و خصوصیات داخلی بدن ، این عوامل  از موقع بارور شدن تخم در موجود زنده بوجود می آید و آنقدر به کارخود ادامه می دهد تا حیوان به رشد کامل خود برسد.پدیده رشد به واسطه عوامل داخلی بیشتر به غدد درون ریز (اندو کربن ) مربوط است . غددی که در رشد موثرند عبارتند از : غده هیپوفیز، تیروئید، تیموس ، فوق کلیوی، تخمدان و بیضه. عوامل خارجی : متکی به تغذیه و روش نگهداری دام است ، به طور کلی علل تغییرات رشد در مراحل مختلف حیات دام را می توان به شرح زیر تقسیم کرد : - مرحله جنینی، عوامل رشد در این مرحله به ژنوتیپ جنین ، محیط جفت، قد مادر ، تغذیه دوران بارداری وتعداد جنین بستگی دارد. - مرحله تولد تا آخر شیرخوراگی عوامل رشد در این مرحله به ژنوتیپ جنین ، وزن هنگام تولد ، تولید شیر مادر و سن از شیر گرفتن بستگی دارد. - مرحله از شیر گرفتن تا بلوغ ، عوامل رشد در این مرحله به ژنوتیپ گاو، جنس ، وزن دام هنگام از شیر گرفتن و تغذیه ، آب وهوا و نوع پرورش بستگی دارد. 1- اثر تغذیه در رشد : چنانچه تغذیه مطابق با احتیاجات دام نباشد به دو شکل در رشد آن اثر می گذارد. الف: به صورت تغذیه ناکافی    ب:  صورت تغذیه به بیش از حد هریک از این دو حالت اثرهای نامطلوب بر روی رشد دارد واز نظر اقتصادی نیز قابل قبول نیستند. 2- اثر تغذیه در مرحله رشد جنینی : مرحله حیات جنینی به قسمتی از دوران  زندگی یک گوساله گوشتی که در 18 ماهگی کشتار می شود گویند بنابراین  بسیار دارای اهمیت است ، در این مرحله بین مادر و جنین از نظر تامین احتیاجات غذایی رقابت وجود دارد و جنین در تمام موارد از کسب انرژی ، مواد پروتئیندار، کلسیم، فسفر و آهن از مادر پیشی می گیرد در صورت کمبود این دسته از مواد مادر باید از ضخائر خودش جهت رفع نیاز استفاده نماید ولی در مورد تامین ویتامین (B,A) و بعضی ازعناصر کمیاب مادر بر جنین غالب است و کمبود این مواد جنین را تحت تاثیر قرار خواهد داد و جنین به دنیا آمده بسیار لاغر یا در بعضی موارد مرده به دنیا می آید . 3- اثر تغذیه در رشد قبل از مرحله از شیر گرفتن : نوع و چگونگی تغذیه اثر مستقیم در رشد و نمو دام دارد هر اندازه دام جوانتر باشد نوع تغذیه در رشد آن اثر بیشتری دارد و بلعکس با افزایش سن این اثر کمتر میشود در دام جوان بیشترین انرژی صرف تشکیل اعضا می شود در صورتیکه در دام بالغ بیشتر این انرژی تبدیل به چربی می شود بنابراین صرفه در آن است که دام 0 . با توجه به این دام پیر جهت ذخیره یک گرم گوشت حدود 1/4 کیلو کالری انرژی ، و برای یک گرم چربی 2/9 کیلو کالری انرژی لازم است هر  قدر دام مسن تر می شود کمتر از مواد مغذی بهره میبرد در حالی که این مطلب در مورد گاو. جوان صدق نمی کند و این دام مواد غذای بیشتری را به محصول تبدیل می کند.                   از آنچه گفته شد نتیجه می گیریم که دام حداکثر اضافه وزن را در ابتدای زندگی کسب می کند از این رو دامپروران با پروار کردن دامهای جوان زودتر وبا صرفه تر می توانند گوشت تولید کنند. از طرف دیگر نمو بدن عبارت است از تحقق تدریجی رشد کامل در بدن دام که متعاقب تغییرات حجم ، ترکیب شیمیایی و اعمال بدن به وجود میاید.                 رشد ونمو قسمتهای مختلف بدن ، ترکیبات شیمیایی و غیره دستخوش تغییر وتحولات می گردد به عنوان مثال مواد موجود می توان به جدول صفحه بعد مراجعه کرد :   وزن دام آب % ماده خشک% مواد نیتروژندار% چربی% مواد معدنی % 54 72 28 20 4 25/4 200 63 37 19 13 2/4 400 54 46 17 24 15/4 600 48 52 16 32 75/3 پدیده رشد جبران شونده : این پدیده عبارت است از این که اگر دامی در مرحله ای از رشد دچار فقر غذایی شود مسلما از سرعت رشدش کاسته میشود ولی چنانچه چنین دامی بس از سپری شدن این مرحله دوباره با جیره خوبی تغذیه شود سرعت رشدش بیش از دامی خواهد بود که به طور یکنواخت از آن جیره مصرف میکرده ، از طرفی چنانچه سرعت کاهش رشد خیلی سریع و جدی نباشد اثرات چندانی بر رشد واضافه وزن دوره بعدی نخواهد داشت و رشد نمو این دام مانند دامی خواهد بود که به طور دائم از جیره بالانس استفاده میکرده. پیشرسی عبارت است از این که حیوان زودتر از زمان طبیعی به مرحله بلوغ برسد البته پیشرسی را با سرعت رشد و سرعت اضافه وزن نباید اشتباه گرفت چون همان طور که گفته شد  یک حیوان ممکن است حیوانی  به سرعت وزن بدنش افزایش یابد ولی چنین حیوانی پیشرس نیست ، بطور کلی حیوانی را پیشرس میگویند که بتواند  با یک سرعت مناسب افزایش وزن داشته باشد و همچنین قادر است پیش از زمان طبیعی به نمو عضلانی و شکل گرفتن هریک از اعضا برسد. مزیت و زیانهای حاصل از پیشرسی: یکی از کیفیتهایی مطلوبی است که مزیت اقتصادی آن بسیار ساده و روشن است دام پیشرس چون از سایر دامها زودتر رشد کرده ، زودتر نیز روانه کشتارگاه میشود بدین ترتیب پرورش دهنده گان دامهای پیشرس سود بیشتری را در زمان معینی  به دست می آورند هر چند که بایستی دقت نمود که دامها بیش از اندازه چاق نشوند زیرا این امر باعث تجمع چربی خواهد شد لذا پرورش و تغذیه باید کاملا متناسب با نژاد پیشرسی باشند. تاثیر جنس در رشد گاوهای گوشتی : جنس دام یکی ازمهمترین اختصاصات مربوط به رشد است در این میان هورمونهایی جنسی نقش اصلی چگونگی بروز این مشخصات را به عهده دارند این هورمونها از یک سو موجب تغییرات داخلی در دامهای نر ، اخته و ماده عامل ظهور جنسیت هستند وازسوی دیگر فرمان سرعت رشد ، مشخصات ظاهری و غیره رابه عهده دارند اگر مقایسه ای درباره ی مشخصات رشد گاونر ، تلیسه ، گاو اخته شده به عمل آید مشاهده می شود  که گاو نر بهترین رشد و بازدهی را در اختیار دارد ( نسبت زنده به لاشه ) در صورتی که تلیسه بهترین گوشت را تولید می کند و گاو اخته از متوسط مشخصات این دو برخوردار است. ( در جدول صفحه بعد  نسبت اختصاصات گاو نر ، تلیسه ، و گاو اخته شده را از نظر گوشت وکیفیت آن می بینید ) گاو نر گاو اخته تلیسه رشد +++ ++ +  وزن بالغ +++ ++ +  سرعت رشد + ------------ ++  میزان چربی بدن + ++ +++ تردی + ++ +++ رنگ گوشت +++ ++ +     اصول مقدماتی تغذیه گاو و گوساله گوشتی : منظور از تغذیه وتنظیم جیره غذایی دام این است که کلیه عناصر غذایی مورد نیاز دام از نظر نگهداری بدن در شرایط سلامتی و تولید تامین شود علوفه تر وخشک وانواع غذاهای خشبی و سیلو شده به عنوان جیره پایه در تغذیه دام به کار میرود این غذاها ممکن است به تنهایی یا در بیشتر اوقات همراه با سایر غذاها مانند دانه غلات و کنجاله ها در اختیار دام قرارگیرد. غذای اصلی نشخوار کننده گان را علف تشکیل می دهد علوفه باتوجه به نوع آن دارای مقداری آب و ماده خشک میباشد ماده خشک از مواد نیتروژندار وسلولز خام تشکیل شده است مواد نیتروژندار در داخل سلول گیاهی و سلولز  در جدار سلول قرار دارد . برگها معمولا دارای بالاترین میزان  پروتئین تا حد 30%  و کمترین مواد سلولزی میباشند در حالیکه ساقها در طول رشد گیاه به حجمشان اضافه میشود و بافتشان  سلولزی و چوبی میشود و اسکلت  گیاه را میسازند به همین دلیل مقدار مواد خشبی و سلولزی آنها از برگ  بسیار زیادتر میباشد که بیشتر  اسکلت گیاه را میسازند به همین دلیل مقدار مواد خشبی و سلولزی آنها از برگ بسیار زیادتر میباشد که بیشتر از مواد ذخیره ای تشکیل شده است نشخوار کننده گان به دلیل مراحل خاص هضم غذا در دستگاه گوارش قادر به تغذیه از مواد علوفه ای میباشند شکمبه نشخوار کننده گان حدود 10% وزن حیوان را تشکیل میدهند. تعداد بسیار زیادی از میکروارگانیسمها در شکمبه وجود دارد که شامل باکترها و پروتوزوآها هستند و باعث تخمیز مواد غذایی در شکمبه میشوند، از تخمیر میکروبی شکمبه موادی باقیمانده که عبارتند از : گازها ، مانند گاز کربنیک و متان که به وسیله آروغ و غیره دفع میگردند اسیدهای چرب فرار مانند اسید استیک پروپیونیک و اسید بوتریک که قسمت اعظم آن از جدار شکمبه جذب میشود و بخش عمده ای از انرژی را در نشخوار کنندگان تامین می کنند. انرژی خام : عبارت است از مقدار انرژی آزاد شده ای که از یک گرم ماده غذایی پس از سوختن در دستگاه کالریمتر حاصل میشود مثلا از سوختن یک گرم چربی 5/9 کیلو کالری، یک گرم پروتئین 7/5 و یک گرم قند 2/4 کیلو کالری انرژی خام حاصل میشود. انرژی قابل هضم : عبارت است  از کسر انرژی موجود در مدفوع از انرژی خام غذا، انرژی خالص و مفید : آن قسمت از انرژي حاصل از مواد غذایی که احتیاجات را تهیه و تامین می کند. تغذیه گاوهای آبستن و شیرده از نژاد گوشتی: معمولا شیر ماده گاوهای گوشتی بسیار کم است ( جدول 7 تا 8 لیتر ) و دامدار ترجیح می دهد تمام شیر تولیدی در صرف تغذیه گوساله کند، بدین ترتیب غالبا مشاهده میشود که گوساله گوشتی تا سن 6 تا7 مالگی همراه مادر است و از پستان آن شیر میخورد ، بدین ترتیب نیاز غذایی ماده گاوهای شیری مانند ماده گاوهای گوشتی نیست و احتیاجات آنها را به نسبت وزن بدن ، ماه آبستنی و شیردهی تعین می کنند. ماده گاوهایی که فقط یک شکم زایده اند احتیاجات رشد نیز به سایر احتیاجات اضافه می شود طرز تغذیه گاوهای گوشتی اصولا به دو صورت است ، بدین ترتیب که یا گله را به طریق دستی تغذیه می کند و یا از چراگاه توام با تغذیه استفاده می گردد جیره غذایی گاوهای گوشتی علاوه بر مواد پروتئینی مورد نیاز ، باید دارای مواد هیدروکربنه ( انرژی زا ) نیز باشند تغذیه این مورد تنها با علوفه سبز تامین خواهد شد بلکه باید غذاهایی متراکم دیگری را به عنوان مکمل به جیره گاو گوشتی افزود ، دامدار باید ترکیب جیره غذایی دام را  طوری تعیین کند که ضمن انکه احتیاجات جسمانی وتولیدی دام را تامین می کند برایش مقرون به صرفه باشد ونیز توصیه می گردد که اقلام مورد متراکم انتخابی ، متنوع باشد. تغذیه گاوهای نر گوشتی : طرز نگهداری گاوها گوشتی بستگی زیادی به نظر دامپرور دارد بعضی از دامپروران که می خواهند دامهای خود را در زمان معینی آبستن کند گاوهای نر را با آنها در یک جا نگهداری و در موقع مقرر آزاد می کنند ولی عده ای دیگر دام نر را کاملا جدا نگهداری و در هنگام جفتگیری از آن استفاده می کنند ، غذای گاو نر اگر از چراگاه تامین نمی گردد باید شامل انواع علوفه ومواد متراکم ومکملهای پروتئین دار باشند چنانچه علوفه به مقدار کافی دارای  ویتامین (A) نمی باشد لازم است که مقدار بیشتری اغذیه ویتامین دار در اختیار دام قرار دهیم. گاو نر در ابتدای شروع فعالیت جنسی نباید زیاد تغذیه شود واز هر گونه افراط در این مورد باید جلوگیری کرد ونباید دام را زیاد فربه و چاق کنیم گاو نر اگر بی حساب تغذیه شود به زودی چاق خواهد شد واین امر باعث بروز مشکلات میشود پس برای جلوگیری از این امر باید دام را به کار وتمرین وا داشت مقدار مواد متراکمی که به دام داده می شود در یک چراگاه  خوب در حدود نیم تا یک  کیلوگرم  در برابر 100 کیلو وزن  زنده دام میباشد و اگر چنین مرتعی در دست نیست  باید مقداری علوفه سبز خشک به حیوان داده شود مقدار علوفه خشک تقریبا  حدود 1 تا 5/1 کیلو گرم در مقابل 100 کیلو وزن زنده دام میباشد ، در صورتی که در صورتی که گاو نر در یک محل جداگانه نگهداری شود می تواند جوابگوی 30 تا 35 ماده گاو باشد . روشهای پروار بندی : 1-1 پرواربندی گاو گوشتی در مرتع : ( گاو بالای 3 سال ) در این روش گاو در طول سال در مرتع چرا می کند و شیر ماده  گاوها به مصرف گوساله میرسد ، این روش پرورش بیشتر در کشورهای که مراتع طبیعی با دستکاشت زیادی دارند متداول است و تقریبا مشابه پرورش گوسفند در مناطق عشایری ایران است البته در مناطق دیگری مانند سراب، اطراف دریاچه هامون در زابل و جنگهای شمال نیز  این روش متداول است ، به طور کلی گوساله در بهار به دنیا میاید و تا آخر تابستان  از شیر مادر استفاده می کند سپس در پاییز از شیر گرفته  میشود و با شروع زمستان و کمبود غذا به اولین مرحله کاهش سرعت رشد میرسد بدین ترتیب که تا قبل از مرحله از شیر گرفتن اضافه وزنی معادل 800 تا 1000 گرم دارد که این امر در زمستان 250 تا 300 گرم کاهش می یابد . تغذیه زمستانه شامل علف خشک مرتع و گاهی ریشها و غده هاست معمولا در این فصل گوسالهای نر اخته میشوند. در بهار بعدی گوسالها دوباره راهی مرتع شده و از علوفه تازه و با کیفیت استفاده می کنند در این حالت اضافه وزن در حدود 400 تا 600 گرم است در اخر فصل اگر گوساله روانه کشتارگاه نشود مجددا در سال بعد دچار فقر غذایی خواهد شد و در این شرایط اضافه وزن به 300 تا 0 تقلیل می یابد، در هر حال گوساله در سال دوم فقر غذایی را بهتر از سال اول تحمل می کند در بهار سوم گاو مرتع 3 تا 4 ساله و دارای وزنی معادل 700 تا 900 کیلو است در این حالت دام اماده کشتار خواهد بود.   کیفیت لاشه و گوشت :  کیفیت مرغوب : لاشه گاوهای گوشتی 3 تا 4 ساله ای در مرتع پرورش می یابند و غذای اصلی آنان را علف تشکیل می دهد به شرح زیر می باشد. 1) لاشه مرغوب لاشه ای است که بهترین بازده گوشت را (400 تا 450) کیلو گرم از وزن زنده 800 تا 900 کیلو داشته باشد 2) لاشه مرغوب لاشه ایست که بهترین شکل بدن را از نظر خواص گوشتی داشته باشد و همچنین دارای کمترین میزان استخوان باشد 3) لاشه مرغوب لاشه است که الیاف بدن چربی آن به طور متناسب پخش شده باشد 4) لاشه مرغوب لاشه ی است که گوشت آن پر رنگ ، رسیده ، نرم و آبدار و بعد از پختن نیز بسیار لذیذ باشد. کیفیت نامرغوب : کیفیت نامرغوب برای قصاب عبارتند از : وزن زیاد قسمتهای دنده و چربی های مربوط به آن و کمتر بودن تردی گوشت گاو نسبت به گوساله ، کیفیت نامرغوب برای پرورش دهنده دام عبارتند از : طولانی بودن زمان پرورش و همراه با گردش کند سرمایه ای که به کار گرفته شده است بر عکس مخارج علوفه و غذا کمتر است و از نظر جا و مکان به سرمایه گذاری وسیعی احتیاج نیست  زیرا دامها یا در مرتع نگهداری میشوند یا در طویله های باز . 2-2- پروار بندی گاو گوشتی در مرتع و جایگاه : ( گاو جوان و تلیسهای در سن 2-3 سال ) این روش نیز مشابه روش قبلی است بدین ترتیب که گوساله از بدو تولد از سینه مادر شیر میخورد و این شیر کاملا صرف تغذیه نوزاد  میشود ولی در شروع فصل زمستان گوساله در جایگاه  از تغذیه مناسبی برخوردار است و به اضافه  وزنی حدود 300 تا 400 کیلو گرم میرسد و با شروع دومین پاییز در سن 16 تا 18 ماهگی  آماده کشتار میشود با این حال دامپروران با استفاده از یک جیره فشرده در دومین زمستان دامهای لاغر را پروار میکنند و در سن 24 تا 30 ماهگی به وزن زنده 600 تا 700 کیلوگرم میرسانند و روانه کشتارگاه می کنند . کیفیت لاشه وگوشت : در این روش پرورش ، وزن لاشه زیاد نیست ودر پاره ای از اوقات از شکل طبیعی خود نیز برخوردار نیست ، چربی لاشه کم است ، گوشت کمی نارس و چربی بین عضلاتی نیز کافی نیست ، ولی تردی و آبدار بودن گوشت یکی از صفات خوب این دسته از گاوها به شمار می رود از طرف دیگر چون زودتر روانه کشتارگاه میشوند ، دامدار برای پرورش این قبیل گاوها ملزم به تهیه وذخیره علوفه به مقدار زیاد نخواهد بود. (3-3) : روش پرورش گاو در جایگاه : به این دسته از دامها گاوهای جوان پیشرس می نامند و مشخصات این دامها در سه قسمت زیر خلاصه می شود – بیشتر آنها از گاوهایی نر جوان تشکیل شده است و به ندرت تلیسه در بین آنها دیده می شود به علت تغذیه فشرده از رشد سریع برخوردارند. خیلی زود به کشتارگاه روانه می شوند ، حدود بین 9 تا 18 ماهگی و در این حالت وزن آنها 300 تا 550 کیلو است در این نوع پرورش هر نوع گوساله ای از نژادهای خالص گوشتی ، شیری ، دو کاره یا آمیخته را می توان انتخاب کرد کیفیت لاشه اغلب به علت رشد عالی وهمه جانبه بدن بسیار خوب است، چربی کم ذخیره می شود استخوانها بسیار ظریفند. دامهای کم سن و سال ( کمتر از 18 ماه ) گوشت کمرنگ دارند در صورتی که دامهای کمی مسن (18 تا 21) ماه رنگ گوشت پر رنگتر و قرمزتر است به طور کلی گوشت این نوع دامها به علت این که چربی داخل عضلانی بسیار کم است ، خشک و کم چرب است و برای پختن کمی سفت است . پرورش گاوهای جوان زودرس برای دامپروران از نظر اقتصادی به علل زیرسود آور می باشد رشد دام اخته نشده بیش از دامهای مشابه اخته شده و تلیسه است و جمع واحد غذایی مصرف شده نیز کمتر است. به عبارت دیگر انرژی نگهداری کمتری احتیاج دارد و بافت چربی کمتری نیز تولید می کند به علت کوتاه بودن دوره رشد امکان بیشتری وجود دارد تا سرمایه ثابت سریعتر به گردش بیفتد بالاخره قیمت گوشت این قبیل دامها در بازار دستخوش تغییرات زیادی است در صورتی که قیمت گوشت گاوهای سنگین ومسنتر ثابت تر است .                   پرورش با روش تغذیه در جایگاه 2- پرورش با روش تغذیه در جایگاه ودر مرتع 3- پرورش با روش تغذیه در مرتع روش پرورش گوساله شیری ( به روش شیر پروار ) گوساله شیری عبارت است از گوساله جوانی است که در سن 3 تا 5 ماهگی و در وزن 120 تا 250 کیلویی روانه کشتارگاه می شود ولاشه ا ی به وزن 75 تا 150 کیلو تولید می کند این  گوساله ها  فقط با شیر طبیعی و یا جایگزین تغذیه میشوند هدف از این روش تغذیه که از نظر فیزیولوژی غیر طبیعی است عبارت است از : جلوگیری از تغییر شکل و تغییر فعالیت دستگاه گوارش دام نشخوار کننده واقعی و در نتیجه جلوگیری از افزایش وزن دستگاه گوارش و به دست آوردن لاشه ای با وزن بیشتر (60 تا 65% بازدهی گوشت ) تولید گوشت سفید که به علت کمبود آهن در شیر به وجود می آید وتولید چربی بین عضلانی فراوان که به علت وجود چربی زیاد در شیر به وجود می آید منجر به تولید گوشت خوشمزه و آبدار میشود روش پرورش بدین ترتیب است که دسته ای از دامپروران گوساله های نوزاد را تا مدتی با شیر طبیعی تغذیه می کند سپس شیر جانشین شونده را به تدریج جایگزین آن می کند دسته ایی دیگر از ابتدا گوساله را با شیر جانشین شونده تغذیه می کند و برای سهولت کار ، گوساله های هم سن  رادر سالن های مخصوص پرورش می دهند این گوساله ها از نژادهای مختلفند و بیشتر آنها را گوساله هایی نر نژاد شیری تشکیل می دهند در بعضی موارد شرایط پرورش این قبیل گوساله ها کاملا طبیعی وبهداشتی نیست در نتیجه سلامت دامها به خطر می افتد که دامدار ممکن است برای رفع آن از آنتی بیوتیکها یا برای سرعت بخشیدن به رشد دامها از آن ( هورمونهای رشد استفاده کنند که به دلیل تجمع این مواد در گوشت حیوان احتمالا خطراتی برای مصرف کننده در بر دارد. 5- روش پروار گاوهایی ماده حذفی : این نوع گاوهای ماده اغلب بعد ازدنیا آوردن حداقل یک وحداکثر سه گوساله روانه کشتارگاه می شوند. گاوی که به دوره بازدهی مفید رسیده باشد کمتر در این گروه قرار دارد. به طور معمول 25 درصد از گاوهای گله شیری هر ساله جایگزین میشوند به همین جهت سهم عمده ای در تولید گوشت گاو به عهده دارند تعدادی از این گاوها قادرند که پس از یک دوره کوتاه پروار به وزن مطلوب برسند و روانه کشتارگاه شوند بر عکس تعدادی دیگری آنقدر فرسوده اند که بعد از پرواری و رسیدن به وزن مطلوب از کیفیت خوب لاشه برخوردار می شوند ودر کارخانجات کالباس سازی از آنها استفاده می شوند در یک گله گاو یا تلیسه خارج شده از گله 2 تا 3 ساله که تحت رژیم پرواری قرار دارد، دامهای که وزنشان خیلی کمتر از سایر دامهاست نمی توانند در آخر پرواربندی وزن خود را به وزن دامهای سنگین برسانند هر چند که در طی این مدت اضافه وزنشان بیش ازاضافه وزن دامهای سنگین باشد. الف- پرورش گوساله گوشتی شیر خوار : گوساله ر ابتدای تولد از نظر فیزیولوژی دستگاه گوارش مشابه حیوان تک معده ای است زیرا سه قسمت اولیه معده یا پیش معده هایش کوچک و کم حجم است و فعالیتی ندارد از بدو تولد تا 48 ساعت بعد ترشح آنزیمهای گوارشی به حد طبیعی نمیرسد به همین دلیل پاتنهایی موجود در شیر مادر به سادگی جذب رود گوساله می شود از هفته5 تا 6 تولد ترشح آنزیم امیلاز روده ها شروع می شود بدین ترتیب گوساله قادر به هضم و جذب نشاسته ومواد مکمل خواهد بود و به تدریج به خوردن غذاهایی غیر از شیر تمایل پیدا می کند در این حالت سه پیش معده آن حجیمتر و فعالتر میشود واز حدود هفته سیزدهم که فعالیت میکروارگانیزم هایی شکمبه اش کامل می شود می تواند کاملا از علوفه ومواد متراکم تغذیه کند  ( احتیاجات گوساله گوشتی شیرخوار به انرژی متابولیسمی ، پروتئین قابل هضم وماده خشک) وزن زنده به kg اضافه وزن به روزانه به گرم انرژی متابولیسمی پروتئین قابل هضم ماده خشک 50 500 57/3 182 760 750 41/4 225 940 900 92/4 251 1045 200 1100 07/11 508 2540 1300 53/14 500 3330 1500 45/16 679 3775 ( جدول احتیاجات گوساله گوشتی شیر خوار به اسید امینه )     نوع اسید آمینه نسبت 750 گرم اضافه وزن روزانه نسبت100 گرم اسید امینه ضروری و نیمه ضروری تره اونین 8/0 2/10  میتورنسن- سیستین 65/0 3/8  لوسین 3/1 6/16  لیزین 3/1 6/16 با توجه به فیزیولوژیکی و چگونگی فعالیت دستگاه گوارش گوساله ، روشهای متفاوتی برای تغذیه گوساله های شیرخوار معمول است که متداولترین آنها عبارت است از روش پروار کردن گوساله با شیر طبیعی با جانشین شونده . تغذیه گوساله های داشتی شیر خوار : این قبیل گوساله ها اغلب از  نژاد گوشتی هستند و معمولا در سنین 3 تا 4 ماهگی روانه کشتارگاه میشوند و در موقع کشتار وزن آنها 120 تا 160 کیلو است و تا 230 کیلو نیز میرسند با توجه به بازدهی لاشه این نوع گوساله ها که 60 تا 65 درصد است وزن لاشه بدست آمده 70 تا 100 کیلو خواهد بود درصد استخوان به ماهیچه کم ، قسمتهای عقب دست عضلانی و پر گوشت و سفید رنگ است ، مزه گوشت این نوع گوساله ها بسیار مطبوع و  مورد پسند مصرف کننده است . تغذیه گوساله با شیر طبیعی کامل : در نقاطی این روش متداول است که شیر تولید شده در منطقه بسیار فراوان و مصرف آن برای تغذیه گوساله از نظر  اقتصادی مقرون به صرفه باشد، به طور کلی برای 1 کیلو اضافه وزن در گوساله  مقدار شیری  به این شرح لازم است  : گوساله ای که در وزن  100 تا 110 کیلو کشتار میشود برای هر کیلو  اضافه  وزن 9 تا 10 لیتر شیر کامل و گوساله ای که در وزن 140 تا 160 کیلو کشتار میشود برای هر کیلو اضافه وزن 11 تا 12 لیتر شیر کامل نیاز است. شیر کامل از نظر مواد  نیتروژندار و انرژی زا دارای ارزش بیولوژیکی بسیار زیادی است و گوساله ای که یا شیر کامل تغذیه میشود به سرعت رشد می کند و حداکثر افزایش وزن روزانه را خواهد داشت اضافه وزن روزانه نباید بیشتر از 1000 گرم باشد – تغذیه  گوساله یا شیر جانشین شونده : ترکیب این نوع شیر با شیر کامل یکسان است و تفاوت آنها فقط در نوع چربی شیر است که شامل چربی حیوانی (پیه) و کمی چربی گیاهی( روغن سویا وغیره) استفاده از شیر جانشین شونده ضمن اینکه از نظر اقتصادی ارزانتر از شیر کامل تهیه می شود ازمشخصات زیر برخوردار است . 1- ترکیب شیر جانشین شونده همیشه از ترکیب شیر کامل ثابتر و چربی آن کمتر است . 2- در آخر پروار بندی با استفاده از شیر جانشین شونده می توان مقدار پودر شیر مصرف شده را افزایش داد بدون اینکه حجم شیر تغییر کند. 3- به طور کلی تسهیلات بیشتری برای تهیه و خوراندن شیر جانشین شونده در دامداری ها وجود دارد. 4- در کارخانه تولید کننده پودر شیر جانشین شونده دستور مصرف آن را به دقت تهیه می کند و در اختیار دامداری ها می گذارد. الف) پرورش گوساله های داشتی شیر خوار ( تخمی ) گوساله هایی داشتی که ماده های آنها ، تلیسه ها ونرهای آنها گله های گاو تخمی را در آینده به وجود می آورند، وزن این دسته گوساله ها در سن 4 تا 6 ماهگی حدود 150 کیلو است این گوساله ها بر خلاف گوساله های پرواری باید هر چه زودتر از شیر گرفته شوند وبه نشخوار کننده قطعی تبدیل شوند زیرا این روش امکان فروش شیر بیشتری را به دامدارمی دهد و باطبع موجب کاهش مخارج می شود از طرف دیگر مصرف غذاهایی متنوع در تغذیه گوساله ها موجب افزایش کیفیت جیره وتامین بهتر احتیاجات گوساله میشود و در صورتی که شیر به تنهایی درسنین بالاتر قادر به تامین کلیه نیازهایی دام جوان نخواهد بود ، گوساله های داشتی از بدو تولد تا سن 6 ماهگی طی سه مرحله متفاوت تغذیه می شوند. 1- مرحله شیر خوارگی: در 3 روز اول تولد گوساله باید با آغوز تغذیه شود و سپس شیر مادر با شیر مصنوعی جایگزین شود از هفته سوم شیرخوراکی مواد متراکم در آخور گوساله قرارداده می شود. 2- مرحله از شیر گرفتن : دراین مرحله گوساله طی دو هفته به مرور از شیر گرفته می شود ومواد متراکم و علوفه به مقدار کافی در اختیار دام قرار می گیرد تا اینکه فعالیت دستگاه گوارش  و مخصوص شکمبه توسعه یابد. 3- مرحله بعد از شیر گرفتن : تغذیه  گوساله دراین مرحله تغذیه دام بالغ است . از وزن 150 کیلو به بالا تا سن 4 تا 6 ماهگی گوساله های داشتی به گوساله هایی در حال رشد تبدیل می شود درتمام این سه مرحله متوسط اضافه وزن در روزانه در گوساله های ماده 700 تا 800 گرم و در گوساله های نر 900 تا 1000 گرم است . ب) پرورش و تغذیه گوساله های ماده و تلیسه های گوشتی: گوساله های ماده را از سن 4 تا 6 ماهگی از سایر از گوساله های دیگر جدا می کنند. این گوساله ها بعدا جایگزین گاو پیر می شوند تلسه های شیری و گوشتی باید به صورتی تغذیه کنند که رشد اعضای داخلی و خارجی آنها تناسب خود را حفظ کنند ودر زمان معینی به سن بلوغ برسند و آماده باروری گردند ، توصیه می شود که اضافه وزن گوساله ماده و تلیسه تا مرحله بلوغ کامل بین 300 تا 700 گرم در روز باشد، بدین ترتیب علوفه ای با کیفیت خوب قادر است به تنهایی تامین کننده احتیاجات این مقدار اضافه وزن باشد .  افزایش وزن روزانه : دانستن وزن گوساله و گاو به منظور تعیین افزایش وزن روزانه ، برقرار کردن جیره غذایی مناسب ، تعیین زمان کشتار و شناختن خصوصیات ژنتیکی از لحاظ تبدیل مواد اولیه به تولید محصول مورد علاقه شدید دامدران می باشد در موسسات علمی دامپروری برای تعیین وزن از ترازوهای مخصوص استفاده می کنند  اما از آنجایی که در روستاها وسایل توزین در اختیار دامداران نیست دانشمندان دامپروری سعی کردند که وزن گاو را از روی اندازه هایی طبیعی دام به دست آورند. به کوشش دانشمندان وزن هر گاو تقریبا معادل حجم خود  حیوان می باشد بنابراین با اندازه گیری سه بعد وزن را به دست می آورند بنا به آنچه گفته شد میتوان برای محاسبه از این روش استفاده نمود. وزن حیوان   (دور سینه)   دور شکم × طول بدن × دور سینه × 80 = وزن حیوان در این روش لازم است که دور سینه در حال ناشتا ( یعنی 12 ساعت پس از صرف آخرین غذا ) گرفته شود. نوار دامپروری : در گاوداریها غالبا برای پی بردن به وزن حیوان ازنوار دامپروری استفاده می کنند نوار مذکور از  یک طرف اندازه دور سینه را بر حسب سانتیمتر و از طرف دیگر وزن زنده و وزن لاشه حیوان را پس از ذبح نشان می دهد : سن به ماه دور سینه به (CM) وزن به (kg) 0 74 40 1 83 55 2 93 75 3 104 100 4 113 125 5 120 150 بهداشت دام و  جايگاه پرواربندي : در پرواربندي صنعتي اغلب دام هاي جوان خريداري و در مدت كوتاهي پروار مي شوند  با عنايت به اينكه اين دامها جوان مي باشد مقاومت بيشتري به بيماريها دارند وسالم ترند. صاحبان پروار بندي روزانه بايد تك تك دام ها را از نظر بيماري كنترل نمايند معمولا دامهاي بيماري بي اشتها هستند و ميل به خوردن خوراك ندارند و همچنين نمي توانند نشخوار كنند ودر نتيجه بايد تحت مراقبت ويژه قرار گيرند براي تشخيص بيماري ابتدا دماي بدن ، تعداد نبض و تنفس كنترل مي شود در شرايط طبيعي دماي بدن c 39-38 تعداد نبض 70-60 تعداد تنفس 30-15 بار در دقيقه است و با اين وسيله به مدت 5 دقيقه در ركتوم گذاشته و سپس خوانده شود در صورتي ميكروبي بودن دماي دام از حالت طبيعي بيشتر مي باشد وهمچنين ممكن است دماي بدن نسبت به دماي محيط و نيز بر اثر هيجان و نوع تغذيه متغير باشد درهواي سرد ودر شب دماي بدن دام هاي مسن كمي پايين تر است نبض فشار خوني است كه ديواره رگها وارد مي شود و سرعت كار قلب را نشان مي دهد تعداد نبض در دامهاي كوچك، جوان وحيوانان عصباني مقداري بيشتر است لذا تعداد نبض در دامهاي كوچك ، جوان وحيوانات عصباني مقداري بيشتر است لذا تعدادنبض بر اثر هيجان ، بعد از تغذيه و بر اثر دماي محيط مقداري افزايش مي يابد تعداد تنفس در زمستان بر اثر بخار هوايي كه از بيني حيوان خارج مي شودقابل شمارش است و اصطبل هاي فاقد  تهويه مناسب وآلوده افزايش دماي محيط ، تحرك وهيجان تعداد تنفس دام افزايش مي يابد . بيماريهاي كه با بالارفتن دماي دام شروع مي شوند معمولا ميكروبي و به احتمال زياد مسري هستند ونخستين اقدام جدا سازي دام سالم از اين نوع دامها مي باشدو دومين اقدام معاينه از طريق دامپزشك و معالجه آنها مي باشد واز خود درماني بايد جدا پرهيز نمود بهداشت دام يعني مراقبت ها از دام به منظور پيشگيري از بروز بيماري در آنها مي باشد . امروزه تامين دام هاي پروازي از منابع مختلف و جايگاه هاي متفاوت مي باشد كه قبل از پروار بايد آنها را به مدت دو هفته قرنطينه نمود تا به وسيله دامپزشك معاينه و سپس پروار گردند. تدابير پيشگيري پروار بندي در كوتاه مدت بر اساس افزايش وزن بيشتر استوار است واين كار تنش شديدي براي دامها بوجود مي آورد عامل مهم اين تنش و فشار ، مقدار زياد سواد كنسانتره اي است كه دام بايد روزانه مصرف كند دليل آن هم حساسيت شديد در دستگاه گوارش حيوان است اگر كمبودي در جيره غذايي باشد اختلالات گوارش بوجود مي آيد از آنجايي كه دامهاي پروار از مراتع و يا از اعضاي بازآورده مي شوند به يك فضاي بسته نگهداري مي شوند بايد غذاي كامل به آنها داد تا مواجه به كمبود و اختلالات نشوند چون اين كار موجب كاهش وزن دام مي شود كه با اصل پروار مغايرت دارد بنابراين دادن غذاي استاندارد در هنگام پروار لازمم و ضروري بوده وجلوي بيمار شدن دام را مي گيرد مخصوصا اين بيماريها بيشتر از كمبود يا زياد بودن كاني ها ويتامين ها بوجود مي آيند در پروار بندي ويتامين a يكي از مهمترين اختلال هاي است كه در دام پروار مشاهده مي شود معمولا ويتامين A در فصل بهار وتابستان از علوفه هاي سبز تامين و مقداري هم در كبد ذخيره ودرفصل پاييز وزمستان استفاده مي نمايند در اواخر فصل زمستان با كمبود ممواجه كه بايد در غذاي دام پيش بيني ويا تزريق شوند. مهمترين كاني ها كلسيم (Ca) و فسفر (p) هستند كه كمبود يا عدم تعادل آن در جيره غذايي مشكل ايجاد مي كند عدم تعادل در جيره موجب توليد سنگ هاي ادراري مي شود كه با ادرار خون آلوده همراه مي باشد كه دام بايد بلافاصله معالجه شوند واكسن هايي مورد نياز : دادن دارو و به دام در دو صورت يا دو حالت پيش مي آيد نخست زماني كه دام هاي جديد وارد اصطبل پروار بندي مي شوند دوم هنگامي كه در محيط يا در دامداري هاي اطراف بيماري خاصي مشاهده شود.  دامهاي خريداري شده جهت پروار بندي عموما داراي انگلهاي داخلي وخارجي مي باشند انگل هاي داخلي معمولا در معده جگر ، سفيد وانگل خارجي روي پوست كه بايد مبارزه گردد براي دام پروار بندي مشكل پيش نيايد با عنايت به اينكه دام ها از آخورها وآبشخورهاي مشترك استفاده مي كند باعث آلوده شدن دام سالم مي شوندكه بايد داروهاي ضد انگل داخلي وخارجي داد در غير اين صورت دام ها بدون اشتها عصباني داراي تنش شديد مي شوند كه منجر به عدم افزايش وزن بدن خواهد شد . علاوه بر داروي فوق مقداري آنتي بيوتيك مورد نياز تزريق و ويتامين هاي E,D3,A تزريق شوند. بهداشت جايگاه قبل از ورود حيوان هاي جديد محل پروار بندي بايد كاملا تخليه ، تمام آخورها و آبشخورها و كف محل پرواربندي با آب شسته و سپس محل جايگاه با  سم هاي مناسب سمپاشي ودر نهايت ديوارها ، كف وآخورها با شعله افكن سوزانده  شوند. از آهك در محل هاي ورودي دام و اصطبل هاي پروار بندي استفاده گردد از ورود افراد متفرقه به محل پروار بندي جلوگيري شود از سموم گوناگوني با اسامي تجاري متفاوت استفاده مي شود از جمله كحلرگز يلنول 5 درصد كه ضد عفوني كننده وسيع الطيف است واز سموم ديگر مي توان سم نگون را نام برد . حمل و نقل دام : قبل از حمل و نقل دام به استان هاي ديگر بايد به مواردي دقت شود واجاره نامه هاي رسمي از اداره هاي دامپزشكي محل شهرستان تهيه شود در غير اينصورت در پست هاي قرنطينه دامي از حمل ونقل حيوان به ساير  استانها جلوگيري شود در كشور ما حمل نقل با كاميون صورت مي گيرد كه نهايت دقت بايد صورت گيرد تا ضايعات به حداقل برسد از زحمي شدن وشكستگي دست و پا ويا در بعضي موارد از مرگ دام جلوگيري كرد كه بدين صورت بر ميزان سود پروار بندي افزود . حمل ونقل دام با معده خالي به راحتي وسهولت ميسر مي شود 4-2 ساعت قبل از سوار كردن نبايد به آنها آب داد قبل حمل ونقل حدود 12 ساعت قبل مواد كنسانتره به دام قطع شود ودر اين مدت مي توان به دام هاي علوفه هاي خبشي داد اين علوفه ها بايد خشك باشند در غير اينصورت باعث افزايش ادرار ودر نتيجه كف وسيله نقليه خيس و باعث ليز خوردن دام وهمچنين دام به كود وادرار آلوده كه باعث ناخوشايندي وضعيت طاهري دام مي شود در ضمن قبل از حمل ونقل تعويض جيزه ناگهاني فوق العاده خطرناك مي باشد بعضي از فرصت هاي طلبان قبل از حمل ونقل آب را قطع وبه دام نمك مي خورانند و پس از پياده نمودن مقدار زيادي آب مي خورند و از اين روش بااعث بالا رفتن كاذب وزن دام مي شود كه كار درستي نبوده و همچنين براي دام يك نوع شكنجه محسوب مي شود براي سوار و پياده نمودن دام بايد صبر و حوصله بكار برد و جز مهارت وهنر محسوب مي شود و زيرا دامي كه مدتها در اصطبل بسته بوده بعد از بيرون آمدن غير قابل كنترل بوده و  در اين حالت عصباني وخطرناك به نظر مي رسد كه سوار و پياده كردن اين نوع دام ضايعات زيادي به بار مي آورند در چنين مواردي مراقبان آنها نبايد عصباني شوند زيرا قرياد زدن و عصباني شدن خسارت زيادي به بار مي آورد زدن با چوب ، آهن يا شوك هاي الكتريكي درست نيست وبهترين وسيله شلاق است كه از پوست ساخته وبافته مي شود كه به آرامي جهت هدايت دام به سمت سكوي سوار شدن مي زنند ودر بعضي ازموارد مقداري داروهاي آرام بخش به حيوان تزريق مي نمايند كه دردسري ايجاد نمي كند هنگام حمل ونقل بايد از ترمزهاي شديد سرعت زياد و پيچش هاي ناگهاني اجتناب كرد زيرا دام با اين حركات ناراحت و عصباني مي شوند ضايعات در حمل ونقل : مقدار كاهش وزني كه در هنگام حمل ونقل در وزن زنده دام بوجود مي آيد ضايعات حمل ونقل نام دارد وضايعات حمل ونقل با درصد بيان مي شود وكاهش وزن عموما با دفع ادرار ، كود  ، عرق كردن و .. بوجود مي آيد غير از اين موارد كاهش در بافت هاي بدن نيز بوجود مي آيد عوامل موثر در ضايعات معمولا به طو.ل مسافت طي شده مدت ، نوع راه پستي و بلندي راه و فصل، سن ، وزن وتراكم حيوان در وسيله نقليه و مشكلات موجود قبل از حمل ونقل وتغذيه است در دام هاي ارسالي به كشتارگاه مقدار ضايعات در حمل با قطار نزديك و حتي بيشتر مي باشد به همين دليل ضايعات در كاميون به 10-3 درصد و در قطار 10-6 درصد خواهد رسيد . در زمان حمل ونقل دام هاي حيوان نسبت به دام هاي مسن ودام هاي كه پروار آنها تمام شده نسبت به آنهايي كه پروار نشده اند ضايعات حمل و نقل بيشتري خواهند داشت . اقتصاد و مديريت گاوداري رعايت اصول اقتصاد و مديريت در اداره گاوداري اساس موفقيت در اين فعاليت توليدي مي باشد. براي آنكه كاري مقرون به صرفه نباشد از توجه و رونق لازم برخودار نشده نتيجه و حاصلش چشم گير و قابل اعتنا نخواهد بود. و امروز سودآوري دامپروري بيش از هر چيز مورد توجه كارشناسان و بانك هاي اعتبار دهنده مي باشد براي آنكه به لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه نباشد به هيچ وجه سرمايه گذاري صورت نمي گيرد. و لذا دامپروري مانند هر رشته توليدي كاري است اقتصادي و نمي توان چشم بسته در اين وادي گام برداشت . در گذشته جنبه  تلفني  دامپروري بر جنبه هاي اقتصادي آن غلبه داشت اما امروز ديگر چنين نيست . اتخاذ چنين شيوه اي نه به نفع توليدات دامي كشور است و به سود مصرف كنندگان براي آنكه عدم دخل و خرج شرق و علاقه را تبديل به دلسردي و ياس مي سازد و سرانجام موجب ورشكستگي و توقف كار خواهد شد. رعايت اصول اقتصادي در اداره گاوداري : در اداره گاوداري موقعي موفق خواهيم شد كه حتي المقدور و از مخارج و خسارت بكاهيم و بر ميزان توليد ودرآمد و سود بيفزايم و پياده كردن اين مقصود كار چندان ساده اي نيست و نياز به اطلاعات و مهارت و تجربه  دارد واگر اقدامات بجا وبه  موقع عملي گردداز بسياري از ضررها وخسارت خواهد كاست توازن و تعادل و برقرار نخواهد شد مگر آنكه ما به خوبي اقلام مختلف هزينه ها را بشناسيم واز نسبت هاي  هر يك از آنها آگاهي داشته باشيم در برابر نيز آنچه را كه موجب افزايش درآمد يك واحد گاوداري مي گردد و با اعمال مديريت صحيح و آگاهانه بيشتر كرده از خسارت و ضايعات كار بكاهيم هزينه سرمايه گذاري كه در ابتداي ايجاد هر واحد گاوداري موسس آن بايد متحمل شود داراي اين عوامل و بشرح نسبت هاي زير مي باشد : الف: بهاي گاوها يا تليسه هاي خريداري شده    35 درصد ب: خريد تجهيزات و ماشين آلات   25 درصد ج: بهاي خريد زمين       5 درصد د: هزينه ساختمانها و اماكن گاوداري با تجهيزات مربوط    35 درصد در بحث مديريت كلان اقتصادي در رابطه با توليد شير مي بايستي هزينه هاي مترتب بر واحد دامپروري سنجيده شود تا خروج ودخل را توازن نمود. 1- هزينه تغذيه    45 درصد 2- هزينه دستمزد ها  15 درصد 3- هزينه سرمايه گذاري 20 درصد ( در صفحه قبل بصورت ريز آورده شده ) 4-هزينه متفرقه و پيش بيني نشده  15 درصد ( شامل دكتر و دارو – بستر – اصلاح نژاد – تلقيح مصنوعي – خريد ملزومات وتجهيزات جاري – آب و برق وسوخت ) 5-مديريت 5 درصد بنابراين از ميان مخارج فوق هزينه تغذيه بالاترين نسبت را دارد دركشور ما گاوها به درصد بالاتري يعني حدود 60% هم مي رسد از اينرو بايد تا آنجا كه مقدور است با مديريت صحيح ميزان آن را مراعات وحتي المقدور  از مقدار آن كاست. خريد به موقع علوفه وخوراك دام و جلوگيري از اتلاف و ضايعات آن مي تواند ما را در پايين آوردن هزنيه تغذيه ياري كند يك دامپرور آگاه با توجه به تعداد دامهاي خود در موقع فراواني محصول به تامين تهيه غذاي دام خود مي پردازد تا از گران شدن مواد غذايي درغير موقع كه امري اجتناب ناپذير جلوگيري كند. در ايجاد يك واحد گاوداري  سرمايه اختصاص يافته براي خريد گاو برابر با مخارج ساختمان كلا 70 درصد بوده در حالي كه مجموع سرمايه گذاري براي خريد زمين و ماشين آلات و تجهيزات 30 درصد مي باشد. توضيح آنكه طرز محاسبه 20 درصد هزينه سرمايه گذاري كه اقلام متشكله آن را در قبل مشخص نموديم به شرح ذيل مي باشد . الف: استهلاكات    35 درصد ( اعم از ساختمان ؛ ماشين آلات ، دام ) ب: سود سرمايه   35 درصد ( كه به هزينه سرمايه گذاري تعلق مي گيرد ) ج: تعميرات ساختماني وتاسيساتي 20 درصد د: مخارج متفرقه وذخاير احتياطي حق بيمه و غيره 10 درصد جمع :    100 درصد نام ماده غذايي            مقدار مصرف بر حسب كيلو يونجه خشك              746 كيلو سيلوي ذرت             1364 كيلو مواد متراكم            571 كيلو تركيب مواد تراكم به شرح ذيل پيش بيني مي گردد نوع ماده غذايي            درصد آرد جو                30 كنجاله تخم پنبه            12 تفاله خشك چغندر       25 سبوس گندم             30 نمك ومواد معدني        3 جمع               100 درصد بنابراين هزينه خوراك يا تغذيه درتمام مدت با توجه به غذاي مصرف و قيمت روز بايد محاسبه شود مقدار غذاي مصرفي نوع ماده غذايي        مقدار مصرف بر حسب كيلو شير مادر      127 كيلو مواد متراكم       571 كيلو سيلوي ذرت        1364 كيلو يونجه خشك         746 كيلو مبلغ بدست آمده از بابت هزينه خوراك در ظرف 329 روز اختصاص به توليد 273 كيلو گوشت زنده گوساله دارد كه براي اينكه هزينه تغذيه يك كيلو گوشت زنده توليدي معلوم نمود بايد آن را بر هم تقسيم كرد ومتوجه شد آيا توليد گوشت با توجه به هزينه غذا مقرون به صرفه مي باشد يا نه ولي بايد دانست كه هزينه توليد گوشت تنها انحصار به مخارج تغذيه ندارد بلكه نظير توليد شير  هزينه هاي ديگر را نيز شامل مي گردد به هر حال مسلما هزينه تغذيه بالاترين رقم را تشكيل داده  ودر ايران حدودا 60 الي 70 درصد مي باشد .   سمينتال simental تاريخچه نژاد : منشا و مركز پرورش اين نژاد و منطقه اي به نام simme مي باشد كه يكي از سر سبزترين مناطق كشور سوئيس است در ميان تمامي گاوها اين نژاد را مي توان يكي از قديمي ترين و پر جمعيت ترين نژادها قرمز و سفيد بسيار مقبول و مورد پسند بودند كه دلايل آن عبارت است از سرعت رشد و تكثير زياد توليد شير زياد با چربي و پروتئين بالا و استفاده از اين نژاد براي كار اولين گاو نر اصيل سيمنال در سال 1971 به آمريكا صادر شد و امروزه در ايلات متحده سمينتال يكي از چهار نژاد برتر گوشتي به شمار مي آيد مشخصات نژادي : اين نژاد به رنگ قرمز و سفيد و يا زرد و سفيد مي باشد اين رنگها  در مورد گاوهاي اصلاح شده صادق است در حالي كه گاوهاي بومي اين نژاد اغلب به رنگ قرمز تيره ديده مي شوند سر اين گاوها سفيد رنگ و شكم و پستان و ساق دست و پا و دم اغلب سفيد است. وزن ماده گاوها حدود 850- 650 كيلوگرم و نرها وزني حدود 1100-900 كيلوگرم دارند شير سالانه ماده گاوها به طور ميانگين در حدود 4000 كيلوگرم مي باشد كه ركورد نسبتا خوبي بوده و براي توليد شير از  اين نژاد استفاده مي شود و ميزان چربي آن 8/3% مي باشد . وزن تولد گوساله هاي سيمنتال 40 كيلوگرم بوده ودر سن 3-2 ماهگي از شير گرفته مي شوند كه در اين زمان وزن آنها حدود 100 كيلوگرم مي باشد . معرفي نژادهاي جديد حاصل از اميخته گري مهم ترين نژادهاي آميخته كه ثبت گرديده و معروفيت بيشتري دارند عبارتند از :   1- سانتاژرتروديس Santagertrudis : اين نژاد از تلاقي بين گاوهاي ماده نژاد شورت هورن انگليسي و گاوهاي نرنژاد برهمن ايجاد شده است گوساله هاي حاصل از اين تلاقي ميميون نام گرفتند نام اين نژاد اخصاص به محلي دارد كه اين نژاد در آنجا پرورش يافته است داراي نسبت ژنتيكي 8/5 شورت هورن و 8/3 برهمن مي باشند اختصاصات نژادي : 1- رنگ قرمز و روشن يكي از ويژگيهاي بارز آن مي باشد 2- مقاومت بالاي در مقابل گرما وكنه از خود نشان مي دهند 3- سخت زايي به ندرت مشاهده مي شود 4- قدرت مادري و بزرگ كردن گوساله ها در اين نژاد بالاست 5- توليد شير نسبتا بالاست 6- رشد كوهان در اين نژاد كم است 7- كيفيت و كميت گوشت نسبت به نژاد برهمن خيلي بالاتر است 2- برآنگوس (Brangus) از خصوصيات نژاديي آنگوس و بر همن ايجاد شده است كه نسبت ژنتيك آن 8/3 برهمن و 8/5 انگوس مي باشد هدف از اين كار تثبيت ژن هاي مربوط به مقاومت وسر سختي برهمن در برابر شرايط نامساعد طبيعي و كيفيت عالي لاشه نژاد آنگوس مي باشد اين گاوها كاملا سياه مي باشند و بي شاخ هستند مزيت  نژاد بر آنگوس اينست كه ميزان باروري آن بالا و طول آبستني آن كمتر مي باشد وگوساله ها هنگام تولد خوش بنيه و قوي مي باشند اين نژاد در شرايط محيطي سخت وگرما مقاوم مي باشد و همچنين در شرايط استرس مقاومت خوبي دارند و افت توليد در آنها چندان محسوس نيست. 3- آمريفكس (Amerifax) : منشا اين نژاد كشور ايالات متحده بوده از تركيب دو   نژاد انگوس و فريزين گوشتي حاصل شده كه تركيب ژنتيكي آن به صورت 8/5 آنگوس و 8/3 فريزين گوشتي مي باشد باروري و قدرت مادر بودن مهمترين خصوصيات يك نژاد گوشتي است كه آمريفكس دارد از مهمترين خصوصيات اين نژاد : 1- عدم وجود سخت زايي 2- قدرت باروي بالا  3- سرعت رشد بالا 4- توليد شير در حد مطلوب ، 4- شاربراي (charbray) : حاصل تلاقي دو نژاد شاروله و برهمن مي باشد كه تركيب ژنتييك آن به صورت 8/5 شاروله و 8/3 برهمن باشد اين نژاد اغلب فاقد كوهان هستند داراي جثه بزرگ وتنومند كه عضلات آن درناحيه پشت و رانها حجيم مي باشد گوساله شار براي در حين تولد به رنگ قهوه اي روشن است اما رفته رفته رنگشان روشن تر  مي شود و به صورت سفيد شيري تبديل ميشود ماده گاوهاي شا ربراي زود بالغ و به راحتي بارور مي شوند بطوري كه در 17-14 ماهگي به بلوغ مي رسند ودردو سالگي اولين زايش را تجربه مي كنند گوساله هايي آنها در شرايط غذاي خوب رشد خوبي دارند و در برابر حرارت ، رطوبت بالا ، انگلها و بيماريها مقاومت خوبي نشان مي دهندگوساله هاي شا ربراي در سن 15-12 ماهگي به سن مطلوب رسيده داراي لاشه درجه 1 و 2 و چربي آنها بسيار كم است . 5- برهموزين (Brahmousin) نژاد برهموزين تركيبي از دو نژاد برهمن و ليموزين است كه تركيب ژنتيكي آن به صورت 8/5 ليموزين و 8/3 برهمن مي باشد اين نژاد در برابر شرايط نامساعد مقاومت خيلي بيشتري از نژاد ليموزين داشته و افزايش آن از نظر وزن بيشتر از نژاد برهمن است . 6- بيفالو (Beefalo) : حاصل تركيب نژاد بوفالو و ساير نژادهاي اهلي مي باشد وهدف آن بدست اوردن نتايجي از بهترين صفات بوفالو و ساير گاوهاي اهلي دنيا مي باشد كه تركيب ژنتيكي آن 8/3 بوفالو و 8/5 گاو اهلي مي باشد  نتايج آميزش گوساله هاعالي مي باشد كه تركيبي از دو سري صفات مطلوب مي باشند 1- مقاومت در برابر شرايط محيطي ، قابليت بالا در هضم علوفه ، گوساله زايي راحت و كيفيت بالاي گوشت 2- قابليت باروري در سطح بالا ، قدرت شير دهي خوب وكنترل آسان 7- برافورد (Braford) گوساله هاي برافورد و از تلاقي دو نژاد برهمن وهرفورد كه داراي تركيب ژنتييك 8/5 هرفرود و 8/3 برهمن مي باشد بوجود مي آيد گاوهاي برافرورد توانايي بالاي براي مادر شدن دارند كه داراي بلوغ زودرس و قدرت باروري بالا مي باشند سخت زايي ندارند وتوليد شير آنها مطلوب مباشد           8- بونس مارا (Bonsmara) : بونس مارا يك نژاد آميخته قديمي كه درآفريقاي جنوبي زندگي مي كردند هدف از گسترش اين نژاد اصلاح دامهاي محلي بوده بطوري كه نژادهاي گوشتي بريتانيا وارد وضمن آميزش دو رگه هاي خوبي حاصل گرديده بطوري كه گوساله هاي اين نژاد تركيبي از نژاد والد پدري شورت هورن  و هرفرود با گاوهاي محلي بومي آفريقا بطوري كه تركيب خوني آن بصورت 8/5 نژاد بومي و آفريقا و 8/3 شورت هورن يا هرفورد بوده است كه اين برنامه ابتدا رضايت بخش نبوده اما با مديريت صحيح گوساله ها آنها در زمان از شير گيري 20 درصد از والدين برتري داشتند ودرصد گوساله زايي بيشتر از والدين نشان دادند 9- جاهائيكا هوپ (jamaicaaa hope) : جامائيكا هوپ ازتركيب سه نژاد زير بوجود آمده است جرسي 80% زيبو ( در ابتدا فقط از گاو نر ساهيوال استفاده شده است ) هولشتين 5% ميزان توليد شير اين نژاد حدود 2500 كيلوگرم در  يك دوره شير دهي مي باشد وزن ماده گاوها در حدود 500کیلو گرم و نرها 800-700 كيلوگرم مي باشد 10- ردبرآنگوس (Red Brangus) : اين نژاد از تلاقي ماده گاوهاي آنگوس قرمز با گاوهاي نر بر همن خاكستري بوجود آمده است ونتايج اين تلاشها ايجاد نژاديي عالي ومقاوم در برابر شرايط محيطي و سرعت رشد زياد در اواخر سال 1950 بود گوساله هاي  دو رگ ردبرآنگوس در شرايط نامساعد تغديه با مراتع فقير رشد سريع تري نسبت به نژادهاي خالص بريتانيا در يك دوره مشخص داشته و گوشت خيلي بيشتري توليدمي كنند رنگ اين نژاد قرمز بوده و  عضلاتي پر رشد و حجيم دارد و براي توليد گوشت در محيط هاي گرم بسيار مناسب است .    
+ نوشته شده در  جمعه بیست و ششم خرداد 1391ساعت 11:3  توسط محمد صالحی  |